Tìm hiểu các loại tảo trong ao nuôi

Trong ao nuôi, tảo có tác dụng tạo màu nước, cung cấp oxy và cân bằng hệ sinh thái nước ao, là thức ăn tự nhiên quan trọng, tảo cũng hấp thu một số chất thải hữu cơ trong môi trường…. Tuy nhiên, sự xuất hiện quá mức của tảo trong ao nuôi tôm là nguyên nhân gây biến động môi trường nước, ảnh hưởng đến sức khỏe của tôm. Chính vì vậy bà con nên có những biện pháp quản lý các loại tảo trong ao nuôi để tôm có môi trường tốt nhất.

Trong ao nuôi tôm, tính đa dạng của tảo thường thấp hơn trong các thủy vực tự nhiên. Khi ao nghèo dinh dưỡng thì thành phần phong phú nhưng số lượng tảo lại ít. Ngược lại, khi ao giàu dinh dưỡng sẽ có một số loài tảo phát triển ưu thế và lấn át các loài tảo còn lại làm mất cân bằng, thành phần tảo sẽ kém phong phú, lúc này dễ xảy ra hiện tượng tảo nở hoa, nguy hiểm nhất khi các loài ưu thế lại là tảo độc.

Các loài tảo trong ao tôm thường bao gồm tảo khuê (tảo silic), tảo lục,( nhóm tảo có lợi) tảo giáp, tảo mắt và tảo lam ( nhớm tảo có hại). Những loại tảo này có hình dạng khác nhau, số lượng trong mỗi ao cũng khác nhau. Mỗi loài cũng có đặc điểm riêng và sự ảnh hưởng khác nhau đến sức khỏe tôm nuôi.

Lợi ích của tảo

Tảo là những loài thực vật có kích thước không lớn, mỗi cá thể tảo được ví như một nhà máy sinh học nhỏ, vào ban ngày tảo sẽ sử dụng ánh sáng mặt trời để thực hiện quá trình quang hợp, lấy khí CO2 trong nước để tổng hợp và thải ra khí O2 cung cấp oxy hòa tan cho tôm nuôi.

Đồng thời tảo sẽ hô hấp (ngược lại với quang hợp, lấy O2 để thải ra CO2), tuy nhiên ban ngày quá trình quang hợp mạnh mẽ hơn nên lượng oxy dư để cung cấp cho tôm nuôi. Quang hợp chỉ diễn ra vào ban ngày khi có ánh sáng mặt trời, còn hô hấp có ở cả ngày lẫn đêm.

Do đó, vào thời điểm lúc sáng sớm khi đã sử dụng hết lượng oxy cho hô hấp mà chưa quang hợp (chưa có ánh sáng mặt trời) thì lượng oxy hòa tan trong ao đạt giá trị thấp nhất. Ban ngày tảo là nguồn cung cấp oxy tuyệt vời, tuy nhiên ban đêm nhất là rạng sáng cần tăng cường quạt nước cho tôm nuôi, tránh tình trạng thiếu hụt oxy gây hậu quả xấu. Trường hợp xấu nhất, tôm thiếu oxy mà nổi đầu thì sử dụng ngay Sodium Percabonate để cấp cứu kịp thời.

Tôm thường có xu hướng ăn nhiều thức ăn tự nhiên ở giai đoạn đầu. Hơn nửa tảo là loài có khả năng sử dụng trực tiếp chất vô cơ để tổng hợp chất hữu cơ. Do đó, tảo trong ao nuôi là mắt xích thức ăn rất quan trọng, cung cấp dưỡng chất cần thiết cho tôm nuôi khi mới chuyển đổi từ môi trường ương giống sang ao nuôi thương phẩm.

Trước hết vì tảo sẽ là thức ăn phù hợp với cỡ miệng tôm, giải quyết nhu cầu về chất lượng cũng như số lượng thức ăn cho tôm. Trong một số loại tảo có lợi như tảo lục, tảo khuê chứa rất nhiều chất dinh dưỡng như protein, một số vitamin, khoáng vi lượng, EPA, DHA,… là những chất vô cùng cần thiết cho quá trình tăng trưởng và phát triển của tôm.

Tảo trong ao tôm có khả năng hấp thu NH4+ – nguồn nitơ cao trong thủy vực, dùng làm dinh dưỡng cho sự phát triển của chúng. Chính vì vậy mà phần nào cũng giải quyết được nguy cơ khí NH3 sinh ra trong ao nuôi (NH4 và NH3 có thể chuyển hóa qua lại, nhưng NH3 độc hơn dạng NH4+ rất nhiều). Nhưng khi tảo chết lại thải dạng NH3 ra môi trường. Nếu NH3 trong nước quá cao phải sử dụng Yucca Schidigera Liquid hoặc Yucca Powder Ammocure để hấp thu khí độc, đồng thời giúp tăng khả năng oxy hòa tan vào nước, ổn định màu nước và giảm lơ lững trong ao.

Tóm lại việc tảo có mặt trong môi trường nuôi tôm là vô cùng cần thiết. Tuy nhiên tảo trong ao phải được điều chỉnh không quá dày cũng không quá thưa. Tảo mật độ thưa, nước trong, chất thải hữu cơ tầng đáy sẽ phát triển mạnh. Ngược lại tảo quá dày sẽ có nguy cơ thiếu oxy về đêm do hô hấp quá mạnh. Do đó, nên quản lý một cách cẩn thận, và có những biện pháp xử lý phù hợp.

Tác hại của tảo

Tảo có hại với ao nuôi tôm gồm có tảo lam, tảo giáp, tảo mắt. Tôm không có khả năng phân loại tảo có hại và tảo có lợi, cho nên khi ăn phải tảo có hại, tôm sẽ bị ngộ độc, mắc bệnh đường ruột, dễ dàng dính phải các bệnh lây nhiễm.

Tảo còn gây ô nhiễm môi trường ao nuôi tôm nếu người nuôi quá lạm dụng tảo . Trong quá trình hô hấp và quang hợp, tảo có hại gây ảnh hưởng đến độ pH, ảnh hưởng đến sức tăng trưởng của tôm. Các loại tảo chứa độc tố sẽ khiến cơ thể tôm dính độc, phát bệnh chỉ trong thời gian ngắn.

Sơ lược về các loại tảo trong ao nuôi tôm

+ Tảo Khuê: tảo khuê hay còn gọi là tảo silic hay tảo cát. Khi quần thể tảo này phát triển chiếm ưu thế nước ao sẽ có màu vàng nâu và vàng lục. Khi xuất hiện với mật độ cao trong ao thường vướng vào mang tôm gây cản trở đến quá trình hô hấp của tôm.

+ Tảo lục: Khi tảo lục này chiếm ưu thế nước sẽ có màu xanh nhạt. Chúng là quần xã tảo không có tính độc, kích thước tảo nhỏ, không  gây mùi cho vật nuôi. Đồng thời Chlorella sp. có khả năng sản sinh ra được chất ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn Vibrio sp.

+ Tảo lam: Đây được xem là một trong các loại tảo trong ao nuôi độc đối với ngành thủy sản vì loài này tiết ra chất độc và một số loài thường gây hiện tượng nở hoa trong nước. Khi tảo lam xuất hiện nhiều trong ao nuôi sẽ làm cho tôm nuôi có mùi hôi, đồng thời còn là nhóm thải ra chất nhờn ở màng tế bào gây tắc nghẽn mang của tôm.

+ Tảo mắt: Sự xuất hiện của tảo mắt trong ao nuôi báo hiệu nền đáy ao bắt đầu nhiễm bẩn. Trong điều kiện thuận lợi khi tảo mắt phát triển sẽ làm ảnh hưởng đến hàm lượng oxy hòa tan trong ao và làm nhiễm bẩn thêm môi trường nước ao. Khi tảo mắt phát triển với mật độ cao trong ao nước sẽ có màu xanh rau má, một số trường hợp có màu nâu đen.

+ Tảo giáp:  Tảo giáp phát triển nhờ do nguồn nước cấp từ bên ngoài vào, trong quá trình nuôi do sự mất cân bằng khoáng đa vi lượng hoặc do nền đáy ao quá bẩn dẫn đến sự phát triển quá mức của loài tảo này.

Am hiểu về các loại tảo phù hợp với tôm hay có hại với tôm, người nuôi tôm sẽ có biện pháp nuôi trồng và phòng bệnh hợp lý nhất, giúp tôm tăng trưởng nhanh, đạt năng suất cao.

Cách phòng trị tảo độc trong ao

Trước hết tảo thường xuất hiện nhiều là do đã có mặt sẵn trong nguồn nước cấp hoặc trong đất đáy ao. Do đó, nước phải diệt tạp khử trùng thật kỹ bằng BKC 80% trước khi cho vào ao, lọc nước, chọn nơi cấp nước an toàn. Sau một thời gian nuôi, các điều kiện trong ao sẽ thay đổi làm chất hữu cơ tích lũy nhiều hơn, tạo điều kiện cho tảo phát triển mạnh. Do đó phải nên dùng men vi sinh cắt tảo là một biện pháp hữu hiệu đã được chứng minh.

Muốn tảo phát triển mạnh là nhờ vào chất dinh dưỡng và ánh sáng, do vậy giảm chất dinh dưỡng chính là một trong những cách hạn chế tảo trong ao. Khi thời tiết thay đổi, quá trình phân hủy mùn bã hữu cơ cũng sinh ra nhiều chất dinh dưỡng có lợi cho tảo phát triển vượt mức kiểm soát. Cần kiểm soát lượng cho ăn chặt chẽ, phù hợp với mật độ tôm trong ao, kiểm tra vó thường xuyên sau mỗi cử ăn.

Trường hợp phát hiện tảo lam bắt đầu phát triển dày đặc thì giảm ăn hoặc ngừng cho ăn là biện pháp tiên quyết để xử lý vấn đề. Sau đó dùng Vi sinh bột (PRO-B POWDER) hoặc Vi sinh viên (PRO – B TABLETS) chuyên dọn sạch đáy ao để giải quyết tảo, ổn định chất lượng nước, cân bằng sinh học và phát triển nguồn thức ăn tự nhiên cho tôm nuôi.

Khi thời tiết thay đổi thất thường, nắng nóng hoặc mưa kéo dài có thể làm độ mặn trong ao giảm nhanh và phân tầng mặt nước. Đây là điều kiện thuận lợi cho tảo lam phát triển. Nên tăng độ mặn cho ao nuôi (nếu phù hợp) bằng cách bổ sung muối vào ao nuôi ở đầu quạt, liều không quá 10 kg/1000m3 nước. Đồng thời, hiện nay một số ao nuôi đã thả ghép cá rô phi để xử lý ao nuôi một cách thuần sinh học nhất, cá sẽ tiêu thụ tảo và cải thiện môi trường.

Nhanh chóng vớt xác tảo tàn ra khỏi ao, kiểm tra các chỉ tiêu chất lượng nước để có những thay đổi phù hợp khi bất thường xảy ra. Tăng cường quạt nước, bổ sung Sodium Percarbonate hoặc Sodium Bicarbonate để giải quyết kịp thời tình trạng thiếu oxy trong ao. Sau khi diệt được tảo thì nên bổ sung vào thức ăn, bột tỏi để tăng cường sức khỏe cho tôm nuôi, đồng thời hỗ trợ hệ thống miễn dịch của tôm hoạt động hiệu quả hơn, đủ sức chống lại những thay đổi của môi trường hay sự xâm nhập của các mầm bệnh.

Ngọc Gia Phát – Giải pháp toàn diện cho ngành thủy sản