Quản lý pH trong ao nuôi tôm

Trong nuôi trồng thủy sản nói chung và nuôi tôm nói riêng, pH là một trong những thành phần quan trọng luôn được nhắc đến nhiều nhất bởi yếu tố này phản ánh đầy đủ các yếu tố lý – hóa – sinh của môi trường ao nuôi và sức khỏe của tôm nuôi. Tuy vậy, nhiều bà con khi nuôi tôm thường bỏ qua hoặc ít quan tâm đến pH trong ao nuôi và đó là một trong những nguyên nhân khiến năng suất vụ nuôi không được như ý muốn.

Nắng nóng liên tục kéo dài có thể làm cho pH trong môi trường ao nuôi bị biến đổi đột ngột và gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tôm. Vậy người nuôi phải quản lý pH như thế nào cho hiệu quả?

Vai trò của pH trong nuôi tôm

Như đã biết, pH là chỉ số đo đặc trưng về độ axit (chua) và độ kiềm (chát) của nước. Vì thế, pH là một trong những yếu tố môi trường quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tôm nuôi: sinh trưởng, tỉ lệ sống, dinh dưỡng,…

Trong nuôi tôm, pH thích hợp dạo động trong khoảng từ 7.5 đến 8, vì thế khi pH môi trường biến động quá cao hoặc quá thấp sẽ có thể gây chết tôm. Trong đó:

+ Khi pH quá thấp: khả năng tích trữ khoáng trong cơ thể tôm bị giảm thấp khiến tôm bị mềm vỏ hoặc lột xác không hoàn toàn, nồng độ H2S tăng cao,…

+ Khi pH quá cao: dẫn đến nồng độ khí độc Amoniac (NH3) trong nước tăng cao khiến tôm nuôi bị ngộ độc,…

Ảnh hưởng của pH đối với hệ sinh thái ao nuôi và sức khỏe tôm

Đối với hệ sinh thái

• Khi pH quá cao thường sẽ làm trong nước, khó gây màu và thủy sinh vật đáy phát triển và tạo ra biến động pH trong ngày rất lớn. Nguồn nước này không phù hợp cho nuôi tôm, cần có biện pháp tổng thể để xử lý.
• Đối với ao bạt pH nước cao còn làm kết tủa các hợp chất khác gây ra cáu cợn, bùn nổi làm sức khỏe tôm bị yếu đi.
• pH quá thấp cũng ảnh hưởng đến tảo và vi sinh vật trong nước. Ngoài ra pH còn thấp do nước bị nhiễm phèn, sụp tảo và trong quá trình phân hủy vật chất hữu cơ trong nước.
• Tảo quang hợp và phát triển mạnh gây ra dao động pH điều này cho thấy môi trường bị phú dưỡng và thành phần loài của tảo thay đổi theo chiều hướng không tốt (ví dụ: ao bị tảo lam thường có pH rất cao).

Đối với sức khỏe tôm

• Khi pH vượt ngưỡng có ảnh hưởng bất lợi trên tôm như làm tôm chậm lột, suy giảm miễn dịch, stress.
• Mất cân bằng áp suất thẩm thấu.
• Suy giảm khả năng trao đổi khí ở mang.
• Làm chậm hoặc không liên tục quá trình trao đổi chất.
• Làm biến đổi độc tính của những chất khác trong nước, đặc biệt là các loại khí độc NH3, NO2, H2S,…
• Thiệt hại kinh tế đáng kể là do tăng trưởng chậm, chu kỳ sản xuất kéo dài, FCR tăng cao, tăng tỷ lệ mắc các bệnh do vi khuẩn đặc biệt và Vibrio spp.

Các nguyên nhân làm tăng hoặc giảm pH trong nước

– CO2 phản ứng với môi trường nước đây là nguyên nhân chính gây nên tăng giảm pH trong nước.

– Phản ứng nitrat hóa NH4+/NH3 của vi khuẩn và oxy làm giảm kiềm trong nước, ảnh hưởng đến pH.

– Thực vật phù du quang hợp trên nguyên tắc lấy CO2 vào ban ngày và nhả trở lại CO2 vào ban đêm làm pH dao động trong ngày lớn.

– Vùng đất phèn => pH thấp, dễ biến động là do trong quá trình oxy hóa pyrit thành jarosit tạo ra rất nhiều H+ làm giảm pH của nước. Trong nước giếng ngầm cũng vậy, ngoài ra còn có thêm hàm lượng CO2 và kim loại nặng khác rất cao thường làm pH bị giảm thấp.

– Sụp tảo, mưa nhiều, rửa trôi phèn vào ao nuôi cũng làm giảm pH.

– Phụ thuộc vào độ kiềm của ao nuôi, độ kiềm trong nước ao cao sẽ làm giảm tương tác hình thành CO2 từ bicarbonate (HCO3-) giúp cho nước giữ được pH tốt hơn và ngược lại.

Cách kiểm soát pH trong ao nuôi tôm

Vào ban ngày, tảo hấp thụ CO2 để quang hợp nên pH tăng (cao nhất vào lúc mặt trời lặn) và ngược lại vào ban đêm, quá trình hô hấp thải CO2 nên pH giảm (thấp nhất lúc hừng đông).

Theo các chuyên gia, pH trong ao nuôi chịu phụ thuộc rất lớn vào quá trình quang hợp và hô hấp, nên để kiểm soát pH cần thông qua kiểm soát mật độ tảo trong ao nuôi. Chính vì thế, trong suốt vụ nuôi để tránh pH biến động quá nhiều, bà con nên bổ sung thêm chế phẩm sinh học trong nuôi trồng thủy sản để duy trì chất lượng nước. Bên cạnh đó, việc kiểm soát pH còn nên gắn liền với kiểm soát độ kiềm.

Ngoài ra, do pH dao động bởi nhiều yếu tố như: thời tiết, thổ nhưỡng, tảo và vi sinh vật nên việc chuẩn bị ao nuôi thích hợp trước mỗi mùa vụ là điều quan trọng.

Thiết bị đo

Hiện nay, các thiết bị đo pH thường được sử dụng bao gồm: máy đo (để bàn hoặc cầm tay), bút đo, hộp test.

– Máy đo pH để bàn chuyên dùng trong phòng thí nghiệm. Máy đo pH cầm tay được thiết kế nhỏ gọn, linh hoạt trong mọi thao tác đo. Dùng cốc sạch chứa nước cần đo. Sau khi hiệu chỉnh, nối máy với đầu đo, kiểm tra pin: bật công tắc về on. Mở nút lọ bảo quản, lấy đầu đo ra đưa vào cốc nước cần đo, tránh ngập. Giữ yên máy, chờ 1 – 2 phút để số trên màn hình ổn định rồi đọc kết quả. Rửa đầu đo bằng nước cất hoặc thấm khô trước khi đo tiếp.

– Bút đo pH: có kích thước nhỏ gọn, sử dụng năng lượng pin sạc hoặc pin than đều được, bên cạnh đó là khả năng nổi lên trên mặt nước. Khi sử dụng, cần lắc nhẹ bút, mở nắp điện cực, bật nguồn (on/off), nhúng đầu điện cực bút vào nước cần đo không quá vạch quy định, lắc nhẹ để bọt khí không bám trên đầu điện cực, đọc giá trị pH khi giá trị ổn định trên màn hình. Đo xong nhấn on/off để tắt máy. Rửa đầu điện cực ngay sau khi đo.

– Hộp test pH: Rửa sạch lọ mẫu, cho vào 5 ml nước cần đo. Lắc đều lọ thuốc thử, nhỏ 4 giọt thuốc thử vào lọ chứa mẫu nước, đóng nắp, lắc nhẹ rồi so sánh với bảng so màu và xem giá trị pH tương ứng. Sau khi sử dụng, rửa sạch dụng cụ và đóng nắp lọ thuốc thử.

Cách tăng pH trong ao nuôi tôm

Khi trời mưa lớn kéo dài, lượng axit từ bờ ao bị rửa trôi xuống ao nuôi khiến pH trong ao giảm. Khi pH trong ao xuống thấp sẽ khiến tôm gặp tình trạng lột xác không hoàn toàn hoặc mềm vỏ. Do vậy, để tránh tình trạng pH trong ao tôm giảm đột ngột thì trước khi trời mưa bà con nên bón vôi Ca(OH)2 quanh bờ với liều lượng 10-20kg/m2 để tránh hiện tượng rửa trôi khiến pH giảm đột ngột.

Trong trường hợp muốn tăng pH, nên sử dụng 50-100kg vôi Ca(OH)2 hòa tan trong nước thật loãng rồi té khắp ao, sau đó kiểm tra pH để điều chỉnh liều lượng.

Cách hạ pH trong ao nuôi tôm

Muốn hạ pH trong ao tôm, bà con cần quan sát và kiểm soát mật độ tảo trong ao nuôi. Nếu lượng tảo phát triển quá lớn sẽ gây ảnh hưởng đến độ pH. Bên cạnh đó, những loài thân nổi có rễ như: rong, cỏ dại,… cũng góp phần khiến pH trong ao tăng đột ngột, vì thế bà con cũng nên diệt những thực vật “lợi ít hại nhiều” này.

Trong một số trường hợp pH trong ao tăng cao đạt mức > 8.3 vào buổi sáng, bà con có thể sử dụng đường cát hoặc mật rỉ đường với liều lượng 0.3/1.000m2 và tạt đều khắp ao. Cách làm này rất hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Ngoài ra, một số cách khác giúp hạ pH trong ao nuôi tôm như:

+ Chạy quạt nước với công suất tối đa 24/24 để đảm bảo cung cấp đủ oxy hòa tan cho ao.

+ Dùng phèn nhôm theo hướng dẫn của nhà sản xuất ghi trên bao bì để giảm độ pH của nước.

+ Duy trì độ trong nước thích hợp nhất đạt 30cm và không để độ trong xuống mức <25cm.

Như vậy, Ngọc Gia Phát vừa chia sẻ đến bà con những thông tin về pH và quản lý pH trong ao nuôi tôm, cũng như những cách quản lý pH hiệu quả trong suốt vụ nuôi. Tất nhiên, đó chỉ là những thông tin tham khảo và để có thể thực hiện một cách chính xác nhất bà con cần được những hỗ trợ chi tiết nhất từ các chuyên gia. Nếu có gì thắc mắc cần được tư vấn bà con hãy liên hệ đến chúng tôi được hỗ trợ nhanh chóng, kịp thời. Chúc bà con vụ mùa bội thu!

Ngọc Gia Phát – Nhà phân phối uy tín hàng nhập khẩu cho ngành thủy sản